Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΤΥΜΒΟΥ ΤΩΝ ΣΑΛΑΜΙΝΟΜΑΧΩΝ (Ι) - "Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΑΛΑΜΙΝΑ" - ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
Από την περίφημη ναυμαχία της Σαλαμίνας, στο μουσείο της ομώνυμης πόλεως, θα διαπιστώσει ο επισκέπτης ότι απουσιάζουν κινητά ευρήματα από αυτήν, όπως όπλα, κράνη, πολεμικές εξαρτήσεις εν γένει, κατάλοιπα πλοίων. Κι αυτό συμβαίνει γιατί ουδέποτε έχουν διεξαχθεί εκτεταμένες ενάλιες αρχαιολογικές έρευνες στα στενά της Σαλαμίνας.
Η χερσόνησος της Κυνόσουρας, με έμφαση στον λόφο της Μαγούλας, σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες και πηγές, υπήρξε ανέκαθεν ιερός χώρος αναγόμενος στην προϊστορική ακόμη εποχή.
Πλησίον του τροπαίου, οι Αθηναίοι έθαψαν τους πεσόντες ήρωές
τους, στο περίφημο Πολυάνδρειο, τάφος ομαδικός των πολεμιστών μετά των εξαρτήσεών τους. Το 1856, αυστριακοί αρχαιολόγοι ερεύνησαν τον λόφο της Μαγούλας, εντοπίζοντας ένα στρώμα στάχτης προερχόμενο από οστά. Προς το τέλος
δε του 19ου αιώνα, Γερμανοί και Βρετανοί αρχαιολόγοι, επιβεβαίωσαν το γεγονός ότι ο λόφος της Μαγούλας, είναι μία τεχνητή κατασκευή, ταυτίζοντάς τον με τον Κυχρείο πάγο ή το Πολυάνδρειο.
Από τότε, από εκείνη την εποχή, έλαβε την ονομασία «τύμβος των Σαλαμινομάχων», και το 1964 κηρύσσεται ως αρχαιολογικός χώρος από το Κράτος. Το παράδοξο είναι ότι ένα χρόνο αργότερα, η έκταση αυτή αγοράστηκε από μεγάλη ναυπηγική εταιρεία, των αδελφών Διαμαντή, και έκτοτε οι παρεμβάσεις της αρχαιολογικής υπηρεσίας, έχουν μόνο σωστικό χαρακτήρα, ούτως ώστε να αποφευχθεί μία ανεπανόρθωτη καταστροφή του χώρου.
Το 1966, ύστερα από έρευνα που έγινε στην ανατολική πλευρά του τύμβου, εντοπίστηκε μικρό ορθογώνιο κτίσμα κατασκευασμένο από πωρόλιθο, πιθανολογούμενο ότι πρόκειται περί βωμού, ενώ βρέθηκαν επίσης ταφές, αναγόμενες στους γεωμετρικούς και κλασικούς χρόνους. Το 1975, η
ανατολική πλευρά του λόφου, κατεδαφίζεται και οι ογκόλιθοι του βωμού πετιούνται στη θάλασσα από το γνωστό ναυπηγείο, ενώ επίσης καταστράφηκε μέρος των αρχαίων τειχών της πόλεως.
Η περιοχή του τύμβου των Σαλαμινομάχων ορίστηκε ως αρχαιολογικός χώρος το 1964 (ΦΕΚ 37/Β/1965) και προσδιορίσθηκε ως προς τα όριά της το 1966 (ΦΕΚ 429/Β/1966).
«...Χαρακτηρίζομεν ως αρχαιολογικόν χώρον του εν τη θέσει «Μαγούλα» Σαλαμίνος χώρου, ένθα ο Τύμβος των Σαλαμινομάχων. Ορίζεται ακριβέστερον με τα εξής όρια: Προς βορράν, ανατολάς και δυσμάς υπό της θαλάσσης, προς νότον δε της διηκούσης από του ενός μυχού της Χερσονήσου εις τον άλλον δι’ ερυθράς γραμμής και περιλειούσης ολόκληρον την βραχώδη έκτασιν του λόφου...».
Με το δεδομένο αυτό, είναι αδιανόητο για ευνομούμενο κράτος, πώς ήταν δυνατόν να συντελεσθεί αγοραπωλησία γης με επίκεντρο τον χώρο του τύμβου από ιδιώτη (!) ο οποίος
την κατέχει ακόμη και σήμερα!!!! Ο ευρύτερος χώρος προπαρασκευής της ναυμαχίας ορίζεται ως αρχαιολογικός χώρος και ιστορικός τόπος από το Υπουργείο Πολιτισμού, με
απόφαση το 1982 (ΦΕΚ 305/Β/1982). Αναλυτικά ορίζεται:
«...Χαρακτηρίζουμε ως αρχαιολογικό χώρο και ιστορικό τόπο τον όρμο των Αμπελακίων με ολόκληρη τη Χερσόνησο της Κυνόσουρας και την Χερσόνησο των Αμπελακίων, όπου η
αρχαία πόλη της Σαλαμίνας (ΦΕΚ 84/Β/5.2.69), τον όρμο των Σεληνίων και τις νησίδες Αγ. Γεώργιο και Ψυττάλεια,
επειδή στο χώρο αυτό έγινε η περίφημη ναυμαχία που αποτελεί το σπουδαιότερο γεγονός της αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας.
Στην χερσόνησο της Κυνόσουρας, μετά την ναυμαχία στήθηκε το τρόπαιο της νίκης των Ελλήνων, από το οποίο προέρχεται και η ονομασία «Τροπαία άκρα». Η νησίδα Ψυττάλεια, που ήταν στην αρχαιότητα αφιερωμένη στον Πάνα και συνδέεται με τη γνωστή απόβαση του Αριστείδη και το φόνο των επιλέκτων Περσών.
Ο χαρακτηρισμός του αρχαιολογικού- ιστορικού τόπου αποσκοπεί στην προστασία του χώρου της ιστορικής ναυμαχίας από απειλούμενες ριζικές επεμβάσεις που θα εξαφάνιζαν κάθε στοιχείο ιστορικής μνήμης...»
Η κήρυξη συμπληρώθηκε το 2001 (ΦΕΚ 1324/Β/2001) για την αποτελεσματικότερη προστασία του αρχαιολογικού χώρου του Τύμβου των Σαλαμινομάχων και των αρχαίων λιμένων Σαλαμίνας: «...Κηρύσσουμε ως αρχαιολογικό χώρο τη θαλάσσια περιοχή των όρμων Αμπελακίων και Σεληνίων Σαλαμίνας, συμπεριλαμβανομένων και των νήσων Αγ. Γεωργίου, Ψυττάλειας και Ταλάντης...»
Περισσότερα για το θέμα, ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να διαβάσει ανατρέχοντας στο βιβλίο "Η ΜΥΣΤΙΚΗ ΣΑΛΑΜΙΝΑ" του Ι. Χαραλαμπόπουλου, το οποίο διατίθεται στα κεντρικά βιβλιοπωλεία της Κούλουρης, καθώς και από το βιβλιοπωλείο στα Αμπελάκια.
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
